fbpx

Komt jouw uitstelgedrag door deze denkfout?

Nu we veel thuiszitten door corona ligt de confrontatie met onze vervelende trekjes op de loer. Uitstelgedrag spant bij veel mensen de kroon. 

Hoe vaak stel jij dingen uit? 

Hoe vaak zeg je tegen jezelf ‘Morgen ga ik echt schoonmaken’, ‘Zondag ga ik echt mijn administratie bijwerken’ of ‘Deze week begin ik echt weer met trainen’, maar doe je niks als puntje bij paaltje komt? Niks, behalve tegen jezelf zeggen dat je dit de dag of week daarna wel echt gaat doen. Maar dan écht hoor. 

Mega frustrerend als je dingen die je graag wil doen vooruit blijft schuiven, terwijl het geen rocket science is en je beseft dat je er beter van wordt. Ik weet er alles van. 

Zo wilde ik jarenlang overstappen naar een duurzamere bank. Keer op keer schreef ik deze to do braaf op mijn planning, maar van actie kwam het niet. Hetzelfde geldt voor structureel op tijd naar bed gaan, mijn laptop opruimen en een schoonmaakster regelen.

Toen ik voor mijn werk als gedragspsycholoog leerde over een cruciale denkfout die wij mensen vaak maken, veranderde alles. Sinds ik dit begrijp, kom ik sneller in actie als ik iets wil. 

Zo maakte ik een paar maanden geleden eindelijk de overstap naar Triodos, lig ik nu vaak rond 21.30 op bed, is de inhoud van mijn laptop eng gestructureerd en zijn de glasplaten van mijn industriële woonkamerkast weer doorzichtig (serieus, die dingen zijn toch niet schoon te houden?!).

Inzicht in deze denkfout zorgt er zelfs voor dat ik eindelijk grote dromen najaag die ik als klein meisje al had. Twee jaar geleden werkte ik bijvoorbeeld twee maanden in een vluchtelingenkamp op Lesbos en nu start ik een duurzaam kledingmerk. 

In deze blog vertel ik je over onze denkfout en geef ik tips om korte metten te maken met je eigen uitstelgedrag, zodat ook jij je kleine en grote doelen kan bereiken.

Onze focus op het negatieve en energiebesparing blokkeert

Voor ik de denkfout bespreek, wil ik kort stilstaan bij twee andere oorzaken van dat frustrerende wel willen maar niet doen. Deze drie factoren hangen namelijk nauw met elkaar samen. 

Als je doelen blijft uitstellen, heeft dit vaak te maken met een van deze redenen:

  1. Het kost teveel moeite
  2. Je denkt (onbewust) dat je het niet kan

Onze hersenen focussen van nature op het besparen van energie en op negatieve prikkels (dit hielp ons vroeger overleven). Door die focus zien we bij nieuwe doelen vooral obstakels zodra het moment van actie dichtbij komt: ‘Als ik overstap naar een duurzame bank moet ik vast veel regelen, een nieuwe pincode uit mijn hoofd leren en veel instanties op de hoogte brengen’. Wat je aandacht geeft groeit en ineens lijkt zelf het makkelijkste doel ingewikkeld en zwaar. Je motivatie keldert en je doet niks. Nada.

Ik zeg bewust ‘zodra het moment van actie dichtbij komt’. Als we een doel stellen ziet alles er namelijk rooskleurig uit, omdat we slecht zijn in het voorspellen van ons toekomstige gedrag en gevoel. Pas als we daadwerkelijk in actie moeten komen, ontdekken we wat dit concreet betekent.

Uitstellen voelt fijner dan afhaken

Nu vraag je je misschien af waarom we op zo’n moment niet gewoon de stekker eruit trekken. Waarom een doel uitstellen als het te zwaar of moeilijk lijkt? Helemaal afhaken zou je zelfbeeld een knauw geven. Je hebt namelijk al tegen jezelf gezegd (en misschien ook tegen anderen) dat je het gaat doen en toen je het doel stelde wilde je toch zo graag?! Opgeven zou voelen als falen en jezelf verloochenen. Daarom bedenk je liever smoesjes waarom het een dag of week later nu eenmaal beter uitkomt. 

Maar zodra dit nieuwe moment van de waarheid aanbreekt doe je natuurlijk precies hetzelfde. Keer op keer. Dit is niks om je voor te schamen trouwens. We doen dit allemaal. 

De denkfout: actie is het startpunt, niet de finish

Dan nu de denkfout die ervoor zorgt dat je blijft hangen in deze negatieve uitstel-spiraal.

We denken vaak dat we éérst zelfvertrouwen nodig hebben om in actie te komen. En dat de weg naar een doel éérst kraakhelder moet zijn voor we kunnen starten.

Dit klopt niet.

Sterker nog, je krijgt juist zelfvertrouwen en duidelijkheid over je doelen dóór in actie te komen. Hierdoor stijgt ook je motivatie. 

Pas toen ik overstapte naar Triodos ontdekte ik dat het niet zo ingewikkeld was. Pas toen ik aan de slag ging op Lesbos ontdekte ik dat ik in staat ben om in zo’n heftige omgeving te werken. Pas toen ik de eerste stap zette voor mijn kledingmerk werd duidelijk wat de volgende stap moest zijn. Pas toen ik gewoon begon met al deze dingen raakte ik steeds gemotiveerder.  

Je zelfbeeld en wereldbeeld bepaalt maar deels wat je doet: ‘Ik heb de skills om in een vluchtelingenkamp te werken en ik vind het heel belangrijk, dus ik ga dit doen. Vaak werkt het ook andersom en haal je informatie over wie je bent en wat je kan uit je gedrag. Uit wat je jezelf elke dag weer bewijst: ‘Ik werk in een vluchtelingenkamp, blijkbaar heb ik de skills om dit te doen en vind ik dit heel belangrijk’. 

Onderzoek laat zien dat dit al geldt voor heel subtiel gedrag, bijvoorbeeld een verandering van je lichaamshouding. Zo hebben mensen die fronsend kijken naar foto’s van mannen met een donkere huidskleur daarna meer vooroordelen dan mensen die ze glimlachend bekijken. En beïnvloedt ons gedrag niet alleen onze mening, motivatie en ons zelfvertrouwen, maar zelfs onze emoties. Mensen die in een experiment op commando fronsen of lachen, voelen bijvoorbeeld meer woede of geluk dan mensen die neutraal kijken.

Mijn punt hier is dat ons gedrag veel meer invloed heeft op wat we denken, vinden en voelen dan we ons realiseren. 

Oké, we weten nu dat onze hersenen focussen op negatieve prikkels en energiebesparing, dat doelen hierdoor onbereikbaar lijken als puntje bij paaltje komt en dat dit zorgt voor uitstelgedrag. En dat we blijven uitstellen tot we een ons wegen omdat we denken dat we eerst veel zelfvertrouwen, duidelijkheid en motivatie moeten hebben voor we kunnen beginnen, terwijl het andersom werkt. Door te beginnen krijgen we juist meer zelfvertrouwen, duidelijkheid en motivatie. Ons gedrag heeft veel meer invloed op hoe we onszelf zien en voelen dan we denken.

Maar there is more. 

Van een paar keer uitstellen naar een uitsteller zijn

Uitstelgedrag in de ene situatie leidt vaak tot uitstelgedrag in meer situaties. ‘Niks doen’ is namelijk ook gedrag waar je informatie over jezelf uithaalt. Door steeds uit te stellen leer jij jezelf dat je niet in staat bent om te doen wat je graag wil. Misschien zelfs dat je lui bent of onzeker. Hoe vaker je dit aan jezelf bewijst, hoe sterker dit beeld van jezelf wordt. En zodra het onderdeel wordt van je zelfbeeld neem je het mee naar andere situaties. De kans is dan groter dat je ook op andere momenten verlangens op de lange baan schuift. 

Stel, je beseft dat je graag om salarisverhoging wil vragen op je werk, maar je stelt het uit. Uit dit gedrag haal je waarschijnlijk (onbewust) de informatie dat je een persoon bent die niet voor zichzelf opkomt, die onzeker is. Misschien zelfs dat je die extra euro’s niet waard bent. Elke keer als je weer naar het kantoor van je baas wil lopen en dit niet doet, bevestig je dit zelfbeeld. En hoe sterker dit beeld wordt, hoe hoger de drempel om in actie te komen. Vervolgens stuurt dit zelfbeeld ook je gedrag in andere situaties. Je wil bijvoorbeeld een kritische collega mailen voor feedback of je klasgenoot meevragen op een date, maar je ziet jezelf stiekem als een onzeker persoon dus je blijft uitstellen. Je probeert dit uiteraard wel recht te breien in je hoofd met de smoesjes waar ik het eerder over had. Maar hoe creatief je daarin ook bent, ze kunnen niet op boksen tegen wat je jezelf met je daadwerkelijke gedrag bewijst.

Hoewel uitstellen in eerste instantie dus makkelijker en soms ook veiliger voelt dan tot actie overgaan, is dit duidelijk onzin. Uiteindelijk zorgt het voor meer onzekerheid en zelfs energieverspilling. Die continue strijd in je hoofd vraagt ongemerkt namelijk veel mentale energie. Daar heb je onderaan de streep meer last van dan wanneer je gewoon probeert, zelfs als je angsten werkelijkheid worden en het inderdaad veel moeite kost of je faalt.

Wat is nu de kip en wat is het ei?

In het eerste deel van deze blog vertelde ik dat je zelfvertrouwen en motivatie grotendeels voortkomt uit je gedrag. Hierboven leg ik uit hoe je zelfvertrouwen kan dalen door niks te doen en dit wel een basis kan vormen voor uitstelgedrag in andere situaties. Ik kan me voorstellen dat dit verwarrend is en jij je afvraagt: wat komt er nu eerst? Zelfvertrouwen en motivatie? Of gedrag, actie? 

Je start altijd met iets van zelfvertrouwen en motivatie. Anders zou je namelijk überhaupt nooit een doel stellen. Zodra je (niet) in actie komt, kan dit zorgen voor een stijging of daling van je zelfvertrouwen. Dit neem je dan mee naar andere situaties, waarin het je gedrag en motivatie rondom andere doelen kan sturen. Je kan het dus zien als tweerichtingsverkeer: je zelfvertrouwen en motivatie beïnvloeden je gedrag en andersom.

Drie tips om eindelijk in actie te komen

Goed, nu is de brandende vraag natuurlijk: hoe doorbreek ik de negatieve uitstelspiraal en kom ik eindelijk wél in actie? 

1. JUST do it

Mijn belangrijkste tip is JUST do it! Ik weet dat dit een open deur lijkt. Toch kan de kennis die je nu hebt over uitstelgedrag je helpen om je uitstelneiging vroeg te herkennen en vervolgens voor ander gedrag kan kiezen. Zodra ik merk dat ik wil uitstellen, herinner ik mezelf simpelweg aan de denkfout en grote gevolgen. Daarna voel ik vaak genoeg motivatie om mijn verstand op nul te zetten en gewoon (klein) te starten. 

2. Focus op persoonlijke overwinningen

Je las het al: een belangrijke reden voor het uitstellen van jouw doelen is waarschijnlijk de (onbewuste) overtuiging dat je het niet kan. Dit obstakel kan je wegnemen door te focussen op je ‘kleine’ persoonlijke overwinningen en niet op grote uitkomsten waarin je afhankelijk bent van anderen. Zo maak je het veiliger voor jezelf en vergroot je de kans op een succeservaring enorm.  

In het salarisverhoging-voorbeeld kun je bijvoorbeeld verschillende uitkomsten zien als het gewenste resultaat. In het eerste scenario wil je graag bereiken dat je baas positief reageert en je een verhoging geeft. Als hij vervolgens uit zijn slof schiet en dit niet doet, raak je teleurgesteld en ontmoedigd. Ondanks je moedige actie voed je zo alsnog je negatieve zelfbeeld: ‘Zie je wel, ik kan dit niet’. In het tweede scenario zie je het in actie komen zelf als het gewenste resultaat. Je vond het spannend, maar ging toch praten met je baas: wat een overwinning! In dit geval heeft de reactie van je baas weinig invloed op jouw zelfbeeld en gevoel. Het is hoe dan ook een succeservaring. 

3. Maak je gedrag makkelijker of je motivatie sterker

Naast onzekerheid over je eigen kunnen speelt je behoefte aan energiebehoud vaak een rol bij je uitstelgedrag. Als we denken dat iets veel moeite kost raken we snel gedemotiveerd. Hier zijn twee oplossingen voor: het gedrag dat je wil vertonen makkelijker maken of je motivatie sterker. 

Makkelijker maken kun je bijvoorbeeld doen door een groot doel op te breken in kleine stappen: welke stappen moet je als eerste zetten om bij je doel te komen? Vervolgens focus je steeds op de eerstvolgende stap. Zo voorkom je het gevoel dat je verzuipt. Je motivatie kan je bijvoorbeeld versterken door kort stil te staan bij hoe goed je je zou voelen als je je doel hebt behaalt of dit te visualiseren.

Je uitstelgedrag voorgoed verbannen? Check ons e-book!

Denk je na het lezen van deze blog: ‘Oké, ik ben nu echt klaar met mijn uitstelgedrag en ik wil mijn leven eindelijk blijvend veranderen’? Wij weten hoe lastig dit is en willen je naast deze korte tips graag concrete handvatten geven die je direct kan gebruiken. Waarmee je echt impact kan maken. Deze blog is hiervoor te kort. Daarom schreef ik het e-book: ‘Verander je gedrag in 6 stappen’. 

In dit boek vind je een concreet stappenplan met oefeningen om je eigen (uitstel)gedrag blijvend te veranderen. Ik help je om je motivatie te verhogen en om het gedrag dat je wil bereiken makkelijker te maken. Ook sta ik stil bij je mindset en vertel ik bijvoorbeeld meer over focussen op het proces in plaats van het resultaat. 

Naast deze toepasbare tips geef ik je kennis over hoe jouw gedrag ontstaat. Ik vertel je uitgebreid waarom jij doet wat je doet. Waarom je bijvoorbeeld onzekerheid wil vermijden en waarom je soms lui bent. Alleen deze kennis kan je al helpen om je gedrag te veranderen. 

Gedragsverandering is namelijk geen kwestie van wilskracht of talent, zoals we vaak denken. Het is veel meer een kwestie van de juiste aanpak. En dat is een aanpak die aansluit op de obstakels die jou in de weg zitten en op de prikkels die jou motiveren. Met deze zelfkennis kan iedereen zijn of haar gedrag veranderen. Ook jij!  

Ga jij eindelijk aan jezelf bewijzen dat je kan zijn wie je zo graag wil zijn?

Veel liefs,

Suzie

P.S. Hier vind je het e-book. Twijfel je nog of het e-book iets voor jou is? Luister dan deze podcast, waarin we uitleggen wat het e-book je oplevert. Of deel je overwegingen hieronder met ons. We denken graag met je mee.

5 1 stem
Artikelbeoordeling
Abonneer
Laat het weten als er
guest
0 Reacties
Inline feedbacks
Bekijk alle reacties

Dit vind je vast ook leuk:

informatie en inspiratie
betreffende voeding

informatie en inspiratie
betreffende mindset

informatie en inspiratie
betreffende training

onze podcast serie

informatie en inspiratie
betreffende voeding

informatie en inspiratie
betreffende mindset

informatie en inspiratie
betreffende training

onze podcast serie

0
Zou graag je gedachten willen weten, s.v.p. laat een reactie achter.x
()
x